Wat ‘Les enfants vont bien’ ons leert over nabijheid, verantwoordelijkheid en het sociaal domein

Er zijn films die je iets vertellen. En er zijn films die je iets laten voelen.

Les enfants vont bien van Nathan Ambrosioni behoort tot die tweede categorie. Geen film met grote gebaren, spectaculaire plotwendingen of een soundtrack die alvast verklapt wanneer je moet huilen. Integendeel. De film doet iets veel moeilijkers: hij blijft dicht bij mensen.

Bij een moeder die op is. Bij een tante die helemaal niet op kinderen zat te wachten. En vooral bij twee kinderen die niet gevraagd hebben om de situatie waarin ze terechtkomen.

Dat maakt deze film interessant voor iedereen die in het sociaal domein werkt. Want achter het Franse verhaal over Suzanne, Jeanne en de kinderen zit een vraag die in onze Nederlandse werkelijkheid minstens zo relevant is:Wat gebeurt er wanneer het leven van een gezin ineens niet meer vanzelfsprekend is?

Wanneer moeder wegvalt

Suzanne is weduwe en heeft twee kinderen. Ze reist met hen naar haar zus Jeanne, een vrouw die na het stuklopen van een lange relatie alleen leeft. Jeanne heeft haar eigen leven ingericht. Rustig. Misschien een beetje eenzaam. Maar overzichtelijk. Tot Suzanne vertrekt.

Niet even naar de winkel. Niet voor een nachtje om af te koelen. Ze laat haar kinderen achter. En ineens is Jeanne geen tante meer die gezellig op bezoek komt. Ze is verantwoordelijk.

Dat ene verschil is enorm. Want familie zijn en opvoeder zijn zijn twee verschillende dingen.

Je kunt dol zijn op je neefje en nichtje en toch geen idee hebben hoe je om moet gaan met een kind dat verdrietig is, boos wordt, dichtklapt of simpelweg niet meer weet waar het aan toe is.

Precies daar wordt de film interessant. Niet omdat Jeanne onmiddellijk weet wat ze moet doen. Maar omdat ze dat juist níét weet.

Het kind is geen casus

In het sociaal domein zijn we goed geworden in het beschrijven van problemen. We spreken over opvoedproblematiek, onveiligheid, ontwikkelingsbedreiging, systeemproblematiek en complexe casuïstiek. Allemaal woorden die ergens hun functie hebben.

Maar een kind denkt niet in casuïstiek. Een kind denkt: Waar is mama? Komt ze terug? Ben ik nu bij tante? Mag ik hier blijven? Is dit mijn schuld? Wie zorgt er morgen voor mij?

Dat is precies de kracht van Les enfants vont bien. De camera kijkt niet van bovenaf naar een gezin dat “hulp nodig heeft”. De film blijft dicht bij de kinderen en bij Jeanne. Daardoor zie je niet zozeer een jeugdhulpvraag, maar een leven dat uit zijn voegen is geraakt.

En dat is een belangrijk verschil. Want wie begint bij de hulpvraag, ziet al snel een probleem. Wie begint bij het leven, ziet eerst een kind.

Nabijheid is geen voorziening

Jeanne krijgt steun. Haar ex helpt. Professionals komen in beeld. Mensen proberen daadwerkelijk iets voor elkaar te krijgen.

Maar hulp organiseren blijkt nog geen hulp bieden. Dat is misschien wel de meest herkenbare boodschap voor het sociaal domein.

We kunnen voorzieningen organiseren. We kunnen routes maken. We kunnen verantwoordelijkheden verdelen. We kunnen een veiligheidsplan opstellen. We kunnen een beschikking afgeven. Maar uiteindelijk moet iemand naast dat kind gaan zitten. Niet tegenover het kind. Niet boven het kind. Naast het kind.

Dat verschil lijkt klein. Het is misschien wel het hele verhaal.

De ingewikkelde schoonheid van het gewone

Wat Ambrosioni zo mooi laat zien, is dat herstel niet begint met een groot inzicht.

Het begint met kleine dingen. Samen eten. Een grens stellen. Een kind ruimte geven. Een ruzie verdragen. Nog een keer proberen. Niet meteen opgeven wanneer contact niet lukt. En vooral: blijven.

Dat klinkt bijna te eenvoudig. Maar misschien is het gewone juist het moeilijkste onderdeel van ons werk.

We hebben in het sociaal domein een enorme professionele infrastructuur gebouwd rondom kwetsbaarheid. Met deskundigen, organisaties, methodieken, toegangspoorten, indicaties en overlegtafels. Allemaal bedoeld om mensen te helpen. Maar Les enfants vont bien herinnert ons eraan dat een kind uiteindelijk niet geholpen wordt door een systeem. Een kind wordt geholpen door mensen.

Niet alles hoeft meteen professioneel

Daarmee is dit nadrukkelijk geen pleidooi om professionals buiten beeld te houden. Integendeel. Sommige situaties zijn te zwaar om alleen door familie, buren of vrijwilligers gedragen te worden. Sommige kinderen hebben specialistische hulp nodig. Soms moet veiligheid onmiddellijk vooropstaan.

Maar de vraag is wel: Wanneer nemen professionals het over en wanneer helpen zij het gewone leven weer mogelijk te maken?

Dat is een wezenlijk verschil.

Jeugdhulp die alles overneemt, kan onbedoeld het signaal afgeven dat ouders, familie en omgeving het zelf niet kunnen. Jeugdhulp die naast mensen staat, kan juist helpen om de gewone verbanden weer sterker te maken. 

 Niet de professional als redder. Maar de professional als iemand die tijdelijk meeloopt.

Wie blijft er als het loket sluit?

Dat is misschien de vraag die na deze film blijft hangen. Niet: Welke voorziening hebben deze kinderen nodig? Maar:Wie blijft er voor hen als de professional naar huis gaat?

Wie kent hun favoriete ontbijt? Wie weet wanneer ze bang zijn? Wie merkt dat een kind vandaag stiller is dan gisteren? Wie weet dat een boze reactie misschien helemaal geen boosheid is, maar verdriet?

Dat zijn geen vragen die je uit een dossier haalt. Dat zijn vragen die ontstaan doordat je dichtbij genoeg bent om ze te zien. En precies daarom gaat deze film uiteindelijk niet alleen over Jeanne, Suzanne en twee kinderen.

Hij gaat over de betekenis van relaties. Over familie. Over verantwoordelijkheid. Over de kracht én de kwetsbaarheid van de sociale basis. En over een sociaal domein dat soms opnieuw moet leren wat het verschil is tussen zorg organiseren en voor iemand zorgen.

Misschien is dat wel de echte transformatie

We praten veel over transformatie. Over normaliseren. Over afschalen. Over de beweging naar de voorkant. Over de sociale basis. Over nabijheid.

Les enfants vont bien zegt daar eigenlijk maar heel weinig over. Gelukkig.  De film laat het zien.

Een tante die probeert. Twee kinderen die zoeken. Een moeder die het niet meer redt. Mensen die elkaar vasthouden wanneer niemand precies weet hoe het verder moet.

Geen systeemwereld. Geen beleidsnota. Geen transformatieprogramma. Gewoon mensen.

En misschien is dat precies waarom deze kleine Franse film zo groot kan worden. Omdat hij ons eraan herinnert dat achter iedere casus een leven zit. Achter iedere melding een verhaal. Achter ieder kind een behoefte aan veiligheid, erkenning en verbondenheid. En achter iedere professional uiteindelijk dezelfde opdracht: Niet het probleem oplossen, maar helpen zorgen dat het leven weer verder kan.

Misschien is dát wel de horizon die we soms even kwijt zijn.