Over de korte animatiefilm Minatura en de vraag wie er eigenlijk moet meebewegen.
Stel je voor dat er een medicijn bestaat waarmee je je moeder kunt verkleinen. Klein genoeg om haar mee te nemen naar je werk. Naar de supermarkt. Misschien zelfs op een afspraakje. Je hoeft haar niet alleen te laten en je hoeft je eigen leven niet stil te zetten.
Het klinkt als een wondermiddel. En precies daarom schuurt het.
In de korte animatiefilm ‘Minatura’ maakt scenarioschrijfster en regisseuse Wendy Willis van dit idee een parodie op geneesmiddelenreclames. Achter de grap zit een pijnlijke vraag: waarom zoeken we zo vaak naar manieren waarop mantelzorgers hun leven nóg slimmer kunnen organiseren, in plaats van naar manieren om de zorg werkelijk met hen te delen?
Een leven dat niet pauzeert
Zorgen voor iemand met dementie laat zich niet beperken tot een paar vaste uren. Het zit in het opletten, herhalen en geruststellen. In de vraag of iemand veilig thuis kan blijven. In het telefoontje dat komt terwijl je aan het werk bent, en in de gedachten die ook na dat telefoontje niet verdwijnen.
‘Minatura’ maakt die spanning letterlijk zichtbaar. De oudere naaste wordt kleiner, zodat zij mee kan in een leven dat gewoon door moet gaan. Maar de verantwoordelijkheid krimpt niet mee. Die reist overal naartoe.
De film komt voort uit Willis’ geïllustreerde boek ‘Of Tigers and Time Bandits’, waarin zij de weg van haar moeder door dementie beschrijft. Willis schreef het nadat zij tijdens de diagnose van haar moeder zelf moeilijk de juiste begeleiding kon vinden. Zij hoopt dat andere mantelzorgers zich door het boek en de film gezien voelen – en dat er betere ondersteuning komt voor mensen met dementie én degenen die voor hen zorgen.
Wat een bedrag niet vertelt
Volgens de toelichting bij de film zorgen in de Verenigde Staten naar schatting 13 miljoen mensen voor iemand met een dementiegerelateerde aandoening. De waarde van die onbetaalde zorg wordt geschat op ongeveer 446 miljard dollar per jaar. Dat zijn Amerikaanse cijfers. Ze maken de omvang zichtbaar, maar vertellen niet hoe het voelt om tegelijk kind, partner, werknemer en mantelzorger te zijn.
Daarvoor is geen rekensom groot genoeg.
Wie mantelzorg alleen beschrijft als een besparing voor de samenleving, mist bovendien iets wezenlijks. Mensen zorgen niet voor hun naasten omdat zij een begrotingspost willen verlagen. Ze zorgen uit liefde, verbondenheid of het eenvoudige besef dat ze iemand niet alleen willen laten. Juist daarom is het zo gemakkelijk om te veel van hen te vragen.
Niet kleiner, maar samen dragen
Ook in ons eigen sociaal domein herkennen we die neiging. We spreken over eigen kracht, het netwerk en langer thuis wonen. Dat kunnen waardevolle uitgangspunten zijn. Maar niet wanneer ze betekenen dat één persoon steeds meer moet opvangen, terwijl ondersteuning pas in beeld komt als het thuis of op het werk niet langer gaat.
Een mantelzorger heeft niet alleen een verwijzing nodig zodra de grens is bereikt. Soms begint steun veel eerder: bij een werkgever die ruimte biedt, een professional die doorvraagt, familieleden die taken verdelen of iemand uit de buurt die niet alleen zegt *‘laat maar weten als ik iets kan doen’*, maar concreet aanbiedt om dinsdag langs te gaan.
De vraag is dan niet hoe we de zorg zo klein maken dat zij nog ergens tussen past. De vraag is hoe we het leven rondom die zorg ruim genoeg houden. Voor degene met dementie. En voor degene die blijft zorgen.
‘Minatura’ is online te bekijken
De film biedt geen wondermiddel. Wel een aanleiding om een vraag te stellen die te vaak uitblijft: wie zorgt er voor de mantelzorger?
