Tegenspel bieden: een kwestie van jezelf in vuur en vlam zetten

• Als je bereid bent te falen, zou je wel eens kunnen slagen…

Patch-Adams

Gemeenten krijgen er in 2015 drie grote taken bij in het sociaal domein: jeugd, zorg en werk. Bovendien moeten gemeenten het sociaal domein omvormen van een algemeen, regelgestuurd systeem naar een stelsel van ondersteuning en activering.
Om die opdracht goed te kunnen uitvoeren, vragen gemeenten van het Rijk:
• Vertrouwen
• Financiële ruimte
• Beleidsruimte
• Een heldere verdeling van verantwoordelijkheden tussen Rijk en gemeenten
De essentie van de omvorming echter is bovenal: de verwondering; het durven opstaan tegen het vanzelfsprekende.

Mijn kleinzoon van (bijna) vier stelt meer vragen dan een opa kan beantwoorden. Zich bevindend in de zogenaamde waarom-fase weet hij van geen ophouden. Waarom miauwt de poes zo? Waarom heeft die meneer geen haar op zijn hoofd? Waarom heeft een zebra strepen? Waarom is de lucht blauw? Waarom is dat jongetje verdrietig?

Opa, toch niet echt de domste, staat regelmatig met de mond vol tanden. ‘Ik weet het niet’, hoort hij zich dan zeggen. Maar daar neemt kleinzoon lief geen genoegen mee: ‘Wil jij eens heel diep nadenken?’

Die waarom-vragen appelleren aan een dimensie van het bestaan waar we in de drukte van onze dagelijkse besognes maar al te gemakkelijk aan voorbijgaan: De verwondering! In de door beheersdrift gedicteerde wereld van volwassenen maakt verwondering nog nauwelijks een kans.

Kenmerkend voor mensen is dat zij zich kunnen verbazen over zijn eigen bestaan. En tegelijkertijd zijn wij – in toenemende mate – deze onvanzelfsprekendheid kwijtgeraakt. Gewoonte en gewenning, haast en sleur dwingen of verleiden ons in een keurslijf dat ons afleidt van onze verlangens en behoeftes. Wij leven doorgaans alsof alles vanzelfsprekend is. Ook de zorgzame samenleving, waarop wij ons graag beroepen, dreigt daaraan ten onder te gaan.

Deze week moest ik een paar keer denken aan ‘(on-)vanzelfsprekendheid’. Tijdens de TV-Show “Sta op tegen kanker” bijvoorbeeld. Waarbij de centrale boodschap was: Het is niet de vraag óf we kanker verslaan, maar wannéér we kanker verslaan. En toch is het geen vanzelfsprekendheid. Dat doel bereiken vraagt om het bieden van tegenspel. Tegen de ziekte als zodanig, maar ook tegen fatalistisch denken. Realiseren dus, dat je er wel wat voor moet doen!

De kracht van onvanzelfsprekendheid, van tegenspel bieden aan iets wat onvermijdelijk lijkt of is, stond ook centraal in de indrukwekkende programmaserie “Over mijn lijk”. Hierin worden vijf jongeren gevolgd die ongeneeslijk ziek zijn, maar toch alles uit het leven proberen te halen. Jongeren die weten dat zij niet lang meer te leven hebben, maar desondanks een enorme energie uitstralen. Zij weten vooral te inspireren door – met een enorme levenslust – tegenspel te bieden aan het onvermijdelijke. Het doorbreken van vernietigende vanzelfsprekendheid is ook voor en bij de overdracht van bevoegdheden binnen ons sociaal domein de sleutel tot verbinding op de daarmee beoogde revitalisering van ons sociaal domein.

Weerstand bieden tegen een al te vanzelfsprekende herleiding van de werkelijkheid. Daar draait het om. Durven opstaan tegen algemene wetmatigheden. Het leven is geen ‘routineklus’ Niemands bestaan is normaal, hoe normaal hij of zij verder ook is. Aan dit feit gaan we meestal – onbedoeld, maar toch – door onvoldoende tegenspel – achteloos voorbij.

Tegenspel vraagt om reflectie op de vraag of de gekozen handelingspatronen nog wel adequaat zijn. Tegenspel kan en zal tot iets positiefs leiden, als het gepaard gaat met een leervermogen om nieuwe situaties te duiden en daar in zekere zin onbevangen op te reageren. Dat kan overigens alleen als daarbij ook de meervoudigheid aan belangen in beeld blijft. Gewoon, omdat anders het tegenspel zelf alleen maar gericht zal zijn op datgene wat iedereen wil of wat past in het dan heersende belang. De tegenkracht bijt zich dan in de eigen staart.

De juiste reactie op de vraagstukken die met de transities binnen en de transformatie van het sociaal domein samengaan, is dus niet een stilzwijgend ondergaan of accepteren daarvan. Dat is moeilijk, maar beslist niet onmogelijk. Het gaat er daarbij om dat je de talenten van mensen en organisaties weet te ontwikkelen en met elkaar weet te verbinden. Het Rijnlands model dus. Een prachtige verbeelding daarvan vond ik deze week ook terug in de film Patch Adams (Cast: Robin Williams en anderen).

Patch Adams is een inspirerend verhaal over een man die na een verblijf in een psychiatrische instelling besluit om zelf mensen te gaan genezen. Wel op zijn manier, met humor en gedrevenheid. Patch Adams is één met zijn patiënten in tegenstelling tot zovelen die vanuit hun professie afstand creëren tussen henzelf en hun patiënt.

Het meest ontroerende moment is als Patch voor een tribunaal (the final appeal, vanaf 1.33.00) moet verschijnen omdat zijn aanpak nogal controversieel is. Op dat spannende moment, net als hij het onderspit dreigt te delgen, wordt hij gesteund door een groep van zijn patiënten die met een rode clownsneus op en spandoeken hem steunen.

Zijn droom wordt realiteit als hij een eigen kliniek kan opzetten. Op zijn manier, met zijn aanpak en met een groep mensen om hem heen die ook geloven in zijn aanpak.

Patch Adams. Heb je hem niet gezien? Dan echt kijken hoor! En zeker de (onderstaande) slotscène!

De uitspraak:
Hunter Adams, wij vinden uw methoden minder dan aantrekkelijk. Uw uiterlijk en uw gedrag weerspiegelen niet wat wij geloven dat nodig is om vertrouwen en respect van een patiënt te verdienen.
U beschuldigt ons openlijk vast te houden aan de aloude praktijken die jarenlang de ruggengraat van de gehele medische wereld vormden. Echter, wij vinden geen schuld in uw pogingen om de kwaliteit van leven te verbeteren van mensen om u heen. Wij vinden geen schuld in uw wens om de bestaande medische praktijken en theorieën uit te breiden. Wij juichen uw liefde voor de patiënt toe. Uw cijfers behoren tot de hoogste in uw klas; en daarom vinden we geen aanleiding om te beslissen uw afstuderen te blokkeren. U draagt, samen met uw botte en minachtend gedrag een vlam mee waarvan wij alleen maar kunnen hopen dat die zich als een briesvuur zal verspreiden door de medische professie .
En, uh, Dean Walcott in de toekomst, denk ik, dat dit soort zaken het best wordt opgelost als u zelf de houding van ‘overmatig geluk’ een beetje zou oefenen.

Natuurlijk. Dit verhaal is in essentie geen nieuws. Maar, wel (gauw) een beetje vergeten! Laten wij daarom (durven) (her-)ontdekken wat er gebeurt wanneer disharmonie en schaarste plaats maken voor inspiratie en ruimte. Durven ervaren welke samenhang en energie er ontstaat bij een gemeenschappelijke drive. Welke nieuwe kansen er liggen voor kwetsbare burgers, wanneer wij tegenspel bieden vanuit een andere mindset. Een mindset die verder reikt dan het traditionele kader waaraan wij verslaafd zijn geraakt. Dat bereiken wij niet door spontane ontbranding. Maar door onszelf in vuur en vlam te zetten!

2 comments

  1. Beste Peter Paul, erg mooi geschreven! Ik herken een aantal zaken in de film. Zelf ben ik vanuit eigen ervaring een kliniek aan het opzetten voor diabetes met een focus op kwaliteit van leven, dienstverlening, keuzevrijheid en transparantie. Je blog geeft me steun en inspiratie. Dank! Hartelijke groet, Annalies Oomen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s