Voor ik trouwde had ik zes theorieën over het opvoeden; nu heb ik er één…

• Het kost je een hele doos kleenex® en ook daar wordt je niet wijzer van

opvoeden 1

Eén van de “Klisjeemannetjes” zei ooit over seks: “het kost je een hele doos kleenex® en je wordt er toch niet wijzer van”. Hetzelfde gevoel bekruipt mij bij het hiervoor besproken perspectief op criminaliteitspreventie: een hoop gedoe en wat levert het op? Om het, iets meer op niveau, met Shakespeare te zeggen: “Much ado about nothing”.

In de sociale sector hoort men steeds vaker dat interventies van professionals evidence based moeten zijn, oftewel wetenschappelijk bewezen effectief. Ook deze week (16 – 20 februari 2015) was het weer raak. Kinderombudsman Marc Dullaert noemde het “van de zotte” dat niet-werkende ani-pestmethoden nog altijd (mogen) worden gebruikt door – bijvoorbeeld – scholen.

Net als in de Verenigde Staten en in Engeland wordt dus ook in Nederland volop gediscussieerd over en geëxperimenteerd met Evidence Based Practice (EBP). Er worden databases opgezet met metastudies over de effectiviteit van allerhande interventies. In Nederland zet MOVISIE, landelijk kennisinstituut voor maatschappelijke ontwikkeling, in opdracht van de overheid een meerjarig onderzoeks- en implementatieprogramma op dat gericht is op ‘een substantiële verhoging van de kwaliteit en effectiviteit van het uitvoerend werk in de sociale professies. In de jeugdzorg is men hier al langer mee bezig, zoals te lezen is op de website http://www.jeugdinterventies.nl .

Evidence based werken is afkomstig uit de medische hoek en wordt daar Evidence Based Medicine (EBM) genoemd. EBM is primair ontwikkeld als een methode die artsen moet helpen bij het kiezen van de best passende behandeling voor hun patiënt.

Ruim tien jaar na het opkomen van Evidence Based Medicine is deze denkwijze uitgewaaierd naar aangrenzende terreinen. Zo spreken we van Evidence Based Practice (EBP) voor toepassing in de sociale wetenschappen. Op veel terreinen in de sociale sector is echter nog nauwelijks onderzoek beschikbaar. Een gedeeltelijke verklaring is dat niet alle sociale problemen goed te onderzoeken zijn door middel van streng gecontroleerde onderzoeksmethoden. Juist bij meervoudige problematiek – die kenmerkend is voor het sociaal domein – spelen te veel factoren mee om verantwoorde conclusies te kunnen trekken. In zo’n geval moet de professional zich tevreden stellen met kennis over een deel van de betreffende problematiek.

De grondleggers van de EBM – Sackett en zijn collegae – beschrijven het als volgt: ‘Evidence based medicine (EBM) is the integration of best research evidence (a) with clinical expertise and patient values (b).’ (1997, 1)

Uit dit citaat blijkt dat de keuze voor een bepaalde behandeling niet alleen afhankelijk is van het wetenschappelijk bewijs voor de effectiviteit van een methode. Het gaat steeds om dit bewijs in samenhang met de opvatting en ervaring van de behandelaar en de wens en mening van de patiënt.

Dit was – in essentie – ook de inhoud van de tegenspraak van hoogleraar pedagogiek Micha de Winter tegen de kritiek van de Kinderombudsman. Een discussie tussen ‘de rekkelijke’ en ‘de precieze’. De precieze houdt onverkort vast aan de uitvoering van een EBP. De rekkelijke stelt dat er op persoonsniveau minder ‘harde’ maar zeer serieus te nemen metingen mogelijk zijn die aannemelijk maken dat professionals op de goede weg zitten. In dit geval wordt wel gesproken van Practice Based Evidence (PBE).

Een cruciale vraag die bij elke interventie zou moeten worden gesteld is in hoeverre deze bijdraagt aan het gestelde doel, bijvoorbeeld het terugdringen of – beter nog – voorkomen van pestgedrag. Overheid en financiers willen vooral inzicht in de resultaten en de kosten van de sector. Wat gebeurt er zoal, wat levert het op en in hoeverre zijn de inspanningen kosteneffectief? Vanuit deze motivatie wordt de nadruk niet zozeer gelegd op EBP als een methode om beslissingen te nemen mede op basis van onderzoek, maar wordt de nadruk gelegd op de getoetste interventies zelf. EBP wordt zo een versimpeling van het oorspronkelijke gedachtegoed. Deze versimpeling ligt aan de basis van de gedachte dat in de toekomst alleen nog bewezen effectieve methoden ingezet mogen worden. Daarbij wordt de rol van klinische expertise en cliëntwaarde gemarginaliseerd.

Ik waag mij als niet-onderzoeker niet aan het zetten van vraagtekens bij onderzoeksmethodologie als middel om tot effectieve interventies te komen. Ik trek echter de claim dat een opvoedmethode ‘evidence based’ of bewezen effectief moet zijn, wel in twijfel. Ik geloof meer in een wijze van hulpverlenen waarbij sociaal werkers (waaronder ik bijvoorbeeld ook ouders en onderwijzers schaar) en kinderen nauw samenwerken en waar zij direct aansluiten bij datgene wat de kinderen ervaren en waar zij tegenaan lopen. Niet zozeer de methode bepaalt de volgende stap, maar de ervaringen van en met de kinderen.

Opvoeden gaat meestal vanzelf. Hoe opvoeden moet, kunnen wetenschappers u en mij niet vertellen. Ze kunnen hooguit helpen bij het doen van wat wij denken dat goed is. En daarbij moeten wij ons realiseren dat de pedagogische wetenschap relatief jong is. Eigenlijk is het terrein voor filosofen. Lees bijvoorbeeld “De Wetten” van Plato eens. Hierin beschrijft hij uitgebreid de ideale opvoeding en beklaagt hij zich over hoe brutaal de kinderen van zijn tijd zijn….
Mijn overtuiging was en is, dat opvoeden de meeste uitdagende opgave van de hele wereld is. En desondanks gaat het bijna altijd goed. Als de omstandigheden goed zijn, gaat het vanzelf. Alleen soms gaat het fout en ontsporen ouders en/of kinderen. Of je kunt voorspellen wanneer het mis gaat? Dat is misschien (beter) mogelijk voor grote stoornissen, maar voor kleinere is het lastig tot onmogelijk.

Ik zal daarom de dg prijzen wanneer het besef doordringt dat al die wetenschappelijke feitjes wel boeiend zijn, maar dat je je opvoeden niet doet volgens een kookboek. Dé gouden sleutel waar iedereen naar op zoek is, bestaat gewoon niet. Wat voor het ene kind wel werkt, werkt voor een ander kind juist niet. Ik vind het boertig grotesk om te denken dat je de opvoeding in een keer op een ander spoor kunt zetten met een methode.

In de veertig jaar dat ik mij met mensen bezighoudt, heb ik al veel waarheden de revue zien passeren. Zo lieten wij ons in jaren geleden overtuigen van het succes van de Leerstraf Alcohol. Een leerstraf die jongeren krijgen wanneer ze onder invloed van alcohol een delict plegen. De initiatiefnemers Halt ZuidWest-Nederland en verslavingsinstelling Novadic-Kentron waren wild enthousiast. Het landelijk kennisinstituut voor geestelijke gezondheidszorg, verslavingszorg en maatschappelijke zorg Trimbos ontwikkelde de straf verder opdat zij in heel Nederland uitvoerbaar werd. En wat blijkt nu? De Halt-straf Alcohol heeft geen positief effect op alcoholkennis, attitude, drink- en delictgedrag van jongeren en de kennis en betrokkenheid van hun ouders. Onderzoekers concluderen dat de gestelde doelen met de Halt-straf Alcohol niet kunnen worden behaald. Aanhouding door de politie en handhaving op basis van de Drank- en Horecawet heeft mogelijk meer effect, zo stellen zij. Zoals pesters wat mij betreft een flinke draai om de oren, en een schop onder de kont van mij krijgen! Al realiseer ik mij dat ook dat niet altijd de meest effectieve manier is om dit soort van gedrag aan te pakken. Daarom blijf ik zoeken, in de wetenschap dat de enige verstandige manier eruit bestaat een voorbeeld te zijn, desnoods een waarschuwend voorbeeld.

1 comment

  1. Ha eindelijk iemand die naast alle onderzoeken en actualiteiten ook eens kijkt naar het opvoeden op zichzelf. Ook ik meen dat niemand de wijsheid in pacht heeft. Geef ouders met hun kinderen de ruimte en laten we elkaar tips geven en ondersteunen. Luister naar je kind, ook wanneer hij of zij volwassen is en je feedback geeft op je opvoeding tot nu toe. Wat we in ieder geval niet moeten willen is bange ouders die menen dat ze modern moeten opvoeden en onzeker worden door alles wat we over opvoeden lezen en te horen krijgen. Fantastisch is het wel dat hier in Nederland zoveel ruimte is voor kinderen, dat er aandacht voor ze is en dat we universiteiten hebben en onderzoeken en slimme mensen. Laten we zorgen dat we in deze vrijheid en democratie samen in vrede kunnen blijven leven. Koester het kind in jezelf. En inderdaad pesten voorkomen is beter dan genezen. We kunnen allemaal mee opvoeden. Kijk om je heen en grijp in waar opvoeden indoctrinatie is en geen vrije ontwikkeling van het kind. Tot slot wil ik nog met allen delen dat mijn ouders echt hun best hebben gedaan, daarvoor dank.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s