Over ouder worden, verlangen en de vrijheid die niet bij de ingang van een zorginstelling mag ophouden.

Een kamer kun je toegankelijk maken. Een badkamer kun je aanpassen. Maar hoe zorg je ervoor dat iemand ook met zijn hele levensverhaal naar binnen durft?

Die vraag vormt het maatschappelijke hart van Maspalomas, de Spaanse film van Jose Mari Goenaga en Aitor Arregi. Hoofdpersoon Vicente is 76 en leeft openlijk als homoseksuele man op Gran Canaria. Na een beroerte moet hij terug naar San Sebastián, waar hij in een zorginstelling terechtkomt. Daar besluit hij zijn homoseksualiteit opnieuw te verbergen. Wat ooit een moeizaam bevochten vrijheid was, wordt ineens weer iets om voorzichtig mee te zijn.

Het is een verhaal dat een ongemakkelijke vraag oproept. Wat betekent goede zorg als iemand wel wordt geholpen met leven, maar niet meer durft te laten zien wie hij is?

Eerst een mens die verlangt

Vicente wordt niet geïntroduceerd als een kwetsbare oudere die ondersteuning nodig heeft. Hij leeft, gaat uit, zoekt seks en geniet van de vrijheid van Maspalomas. Na het einde van een lange relatie heeft hij daar een bestaan gevonden waarin zijn homoseksualiteit geen geheim hoeft te zijn. De film laat zijn lichamelijkheid en seksuele ontmoetingen nadrukkelijk zien. Niet als bijzaak, maar als onderdeel van zijn leven.

Dat is een betekenisvolle keuze. Een oudere man die verlangt, past niet vanzelfsprekend in het beeld dat we van ouderdom voorgeschoteld krijgen. Daarin is vaak wel plaats voor eenzaamheid, medicijnen en herinneringen, maar minder voor begeerte, avontuur en lichamelijk plezier.

Voor scenarioschrijver en mederegisseur Goenaga lag juist daar het begin van de film. Tijdens een vakantie in Maspalomas in 2016 zag hij een wereld waarin de seksualiteit van oudere mannen zichtbaar aanwezig was. In een interview vertelt hij dat mensen tijdens het maken van de film vroegen of ouderen werkelijk nog seks hadden. Ook hoofdrolspeler José Ramón Soroiz moest zich die werkelijkheid eigen maken. Een gezamenlijk bezoek aan Maspalomas hielp hem bij zijn voorbereiding.

Daarmee legt de film al vóór de omslag in Vicentes leven iets bloot: wie ouderen uitsluitend bekijkt vanuit hun kwetsbaarheid, ziet maar een deel van de mens.

Een verhuizing terug in de kast

Dan krijgt Vicente een beroerte. Het vrije bestaan op Gran Canaria maakt plaats voor revalidatie en verblijf in een zorginstelling in San Sebastián, dicht bij zijn dochter. De overgang is niet alleen lichamelijk en praktisch. De kleurrijke omgeving waarin hij zichzelf kon zijn, maakt plaats voor een wereld waarin hij opnieuw gaat aftasten wat hij beter kan verzwijgen. Een medebewoner die een homoseksuele zorgverlener uitscheldt, maakt die onzekerheid concreet.

Vicente hoeft niet letterlijk het bevel te krijgen om zijn homoseksualiteit te verbergen. De sfeer vertelt hem al genoeg.

Daar zit de pijn. Uitsluiting heeft niet altijd de vorm van een gesloten deur. Soms bestaat zij uit een opmerking waar niemand op reageert. Uit de verwachting dat iedereen ongeveer hetzelfde leven heeft geleid. Uit het gevoel dat je rustiger wordt behandeld wanneer je bepaalde dingen niet vertelt.

Dan wordt zwijgen een manier om jezelf te beschermen.

Vicente kwam pas rond zijn vijftigste uit de kast. Wat hij daarmee had veroverd, blijkt dus niet voorgoed veiliggesteld. Zodra hij afhankelijk wordt van anderen, moet hij opnieuw bepalen hoeveel openheid hij zich kan veroorloven.

De vraag is niet alleen waarom hij terug de kast in gaat. De vraag is ook wat er aan zijn omgeving ontbreekt, waardoor die kast opnieuw de veiligste plek lijkt.

Een vader is meer dan zijn bevrijdingsverhaal

Maspalomas beperkt zich niet tot de tegenstelling tussen een vrije man en een beklemmende instelling. Er is ook Nerea, de dochter met wie Vicente een moeizame verhouding heeft. Zijn vertrek uit het gezin heeft sporen achtergelaten. Nu brengt zijn zorgbehoefte hen opnieuw bij elkaar. Nagore Aranburu speelt deze dochter, voor wie het verleden niet verdwijnt doordat haar vader in het heden hulp nodig heeft.

Dat maakt het verhaal rijker.

Iemands bevrijding kan voor een ander met verlies verbonden zijn. Het recht om jezelf te zijn, neemt niet automatisch de pijn weg van degenen die achterbleven. Omgekeerd maakt die pijn het verlangen naar een eigen leven niet minder legitiem.

De makers vertellen dat zij juist het gewicht van dat verleden voelbaar wilden maken zonder de film voortdurend naar vroeger te laten terugkeren. Vader en dochter moeten in het heden een verhouding tot elkaar vinden. Niet door hun geschiedenis uit te wissen, maar door haar onder ogen te komen.

Ook dat raakt aan zorg. Familie is niet simpelweg een netwerk dat beschikbaar komt zodra iemand ondersteuning nodig heeft. Familie bestaat uit mensen met een eigen geschiedenis, eigen grenzen en soms oud verdriet.

Een dochter is geen vanzelfsprekend verlengstuk van een zorgplan. Net zomin als een vader samenvalt met zijn zorgvraag.

Ook in Nederland bestaat die kast

Het zou gemakkelijk zijn om Vicentes verhaal op afstand te houden. Een Spaanse film, een andere samenleving, een instelling elders. Maar Movisie beschrijft hetzelfde verschijnsel in Nederland: sommige lhbtiqa+ ouderen verbergen hun identiteit opnieuw wanneer zij op zorg aangewezen raken. Eerdere ervaringen met afwijzing en schaamte kunnen daarbij een rol spelen.

Daarmee wordt Maspalomas ook een spiegel voor onze ouderenzorg, welzijnsorganisaties en het sociaal domein.

We kunnen zeggen dat iedereen welkom is. Maar merkt iemand dat ook? Kan een bewoner over een vroegere geliefde vertellen zonder eerst de reacties te peilen? Wordt een kwetsende grap begrensd? Is er ruimte voor een levensverhaal dat afwijkt van de vanzelfsprekende vragen over echtgenoot, kinderen en kleinkinderen?

Movisie adviseert om neutraal naar relaties te vragen. Niet automatisch naar een man of vrouw, maar naar een partner of naar de belangrijkste personen in iemands leven. Tegelijk waarschuwt de organisatie voor een andere valkuil: niet iedere oudere wil over diens seksuele oriëntatie of genderidentiteit praten. Maak ruimte, maar volg de persoon.

Dat onderscheid is wezenlijk. Openheid moet mogelijk zijn, niet verplicht.

Niemand zou terug de kast in moeten hoeven. Maar niemand hoeft voor goede zorg eerst uit de kast te komen.

Van goede bedoelingen naar een veilige leefwereld

Er bestaan concrete manieren om aan die veiligheid te werken. De Roze Loper ondersteunt zorg- en welzijnsorganisaties bij het bevorderen van de acceptatie van seksuele en genderdiversiteit. De aanpak omvat onder meer een scan, scholing, praktische hulpmiddelen, betrokkenheid van bewoners en cliëntenraden en terugkerende aandacht voor verbetering. Het gaat dus niet alleen om een zichtbaar teken bij de voordeur, maar om het dagelijks handelen daarachter.

Dat is precies waar de maatschappelijke betekenis van deze film ligt.

Niet in de opdracht om nóg een beleidsdocument te schrijven, maar in de uitnodiging om scherper te kijken. Naar de woorden bij een intake. Naar wie er op foto’s in de folder staan. Naar de ruimte voor intimiteit en privacy. Naar de reactie op die ene opmerking aan tafel.

Voor bestuurders, professionals en beleidsmakers volgt daar wat mij betreft een bredere opdracht uit: beschouw jezelf kunnen zijn niet als een extraatje boven op de zorg. Beschouw het als onderdeel van de kwaliteit ervan.

Een instelling is immers niet alleen een plek waar mensen verzorgd worden. Voor bewoners is het ook de plek waar hun leven verdergaat.

Geen medelijden, maar ruimte

Goenaga vertelt dat hij bij het schrijven ook zichzelf in Vicentes situatie projecteerde. Hij kwam zelf pas in zijn dertiger jaren uit de kast en stelde zich voor hoe ingrijpend het zou zijn om die openheid later weer op te geven. Daarmee komt de film voort uit meer dan belangstelling voor een maatschappelijk onderwerp. Er zit ook een persoonlijke toekomstvraag in: wat gebeurt er met mijn vrijheid als ik anderen nodig krijg?

Die vraag reikt verder dan seksuele oriëntatie, zonder dat we de specifieke ervaringen van homoseksuele ouderen hoeven weg te poetsen.

Hoeveel van jezelf durf je nog te laten zien wanneer je afhankelijk bent? Welke gewoonten, relaties of verlangens slik je in om niet lastig gevonden te worden? En wie merkt het wanneer je je steeds verder aanpast?

Het antwoord kan niet uitsluitend van de bewoner worden gevraagd. Alsof die maar wat mondiger moet zijn, opener, weerbaarder.

Waardigheid betekent ook dat een omgeving je niet voortdurend laat kiezen tussen jezelf zijn en je veilig voelen.

Vicente heeft een leven vóór zijn beroerte. Een lichaam dat niet alleen zorg nodig heeft, maar ook verlangen kent. Een dochter met wie nog iets uit te zoeken valt. Een geschiedenis die niet netjes in één verhaal past.

Goede zorg begint wanneer al die kanten mee naar binnen mogen.

Over de film

Maspalomas is een Spaans drama uit 2025 van Jose Mari Goenaga en Aitor Arregi, met een scenario van Goenaga. De film duurt 115 minuten. De belangrijkste rollen zijn voor José Ramón Soroiz, Nagore Aranburu en Kandido Uranga. LUX biedt de film aan met Nederlandse ondertiteling.

Soroiz won voor zijn vertolking van Vicente zowel de Zilveren Schelp voor beste hoofdrolvertolking op het filmfestival van San Sebastián in 2025 als de Goya voor beste acteur in 2026. De LUX-programmapagina vermeldt donderdag 29 oktober; een definitieve aanvangstijd staat daar nog niet bij.

Deze blog is een beschouwing op basis van de gepubliceerde filminformatie, een interview met de makers, festivalteksten, een recensie en Nederlandse vakinformatie; geen verslag van een eigen filmvertoning.