Waarom het sociaal domein een voetbalteam nodig heeft

In het debat over het sociaal domein wordt vaak onderscheid gemaakt tussen hoog-specialistische zorg, specialistische hulp en basisondersteuning. Dat klinkt als een piramide van expertise, met de specialist bovenaan. Maar laten we het eens anders bekijken, als een voetbalteam in plaats van een hiërarchie.

Stel je voor: de basis – welzijn, preventie en ondersteuning in de leefomgeving – zijn de aanvallers. Zij maken het spel, zorgen voor creativiteit en dringen door in het dagelijks leven van mensen. Het middenveld staat voor de specialistische ondersteuning: ze verbinden de aanval met de verdediging, vangen signalen op, verdelen de energie en houden het tempo vast. En de verdediging? Die vertegenwoordigt de hoog-specialistische zorg. Deze moet stevig staan, crises opvangen, mensen beschermen en rust creëren wanneer alles op scherp komt te staan.

Net als in voetbal werkt het geheel alleen als alle linies samenwerken, elkaar versterken en hun eigen systeemfuncties blijven ontwikkelen. De verdediging mag niet overspoeld raken, het middenveld moet kunnen schakelen, en de aanval moet kansen creëren én afmaken. Wie alleen investeert in de verdediging en bezuinigt op de aanval, neemt een groot risico: de bal komt niet meer op de helft van de tegenstander, het team verliest zijn balans en de kans op schade stijgt met elke tegenaanval.

Gemeenten die de aanval laten verslonzen onder het mom van ‘bezuinigen op basiszorg’ missen grip op het spel. Ze vergeten dat een goed scorende aanval niet alleen voorkomt dat de verdediging overbelast raakt, maar het hele systeem sterker maakt. Daadwerkelijke transformatie vraagt dan ook om het bewaken en ondersteunen van álle lagen, van preventie tot crisisopvang. Systeemfuncties als opleiding, beschikbaarheid en samenwerking zijn geen overbodige luxe, maar de basis voor een winnend team.

Want wie wil winnen, moet durven scoren. En dat begint met een goed opgebouwde aanval, ondersteund door een betrouwbaar middenveld en een solide verdediging. Het doel is niet alleen overleven, maar samen het spel maken, kansen benutten en de samenleving volwaardig laten meedoen – mét een keeper als vangnet, een middenveld dat kansen creëert en een aanval die durft te scoren.

Dit beeld sluit naadloos aan bij de bedoeling van Stevige Lokale Teams, het richtinggevend kader toegang en het verkenningsinstrument toegang (VIT): niet één linie centraal stellen, maar het hele spel zó organiseren dat jeugdigen en gezinnen op tijd, passend en zo licht mogelijk geholpen worden.(see the generated image above)

Van teammetafoor naar Stevige Lokale Teams

Stevige Lokale Teams vragen om een aanval die echt in de leefwereld aanwezig is: dichtbij, zichtbaar en toegankelijk. Zij spelen hoog op het veld, signaleren vroeg, versterken het gewone leven en zorgen dat problemen niet onnodig escaleren.

Tegelijkertijd moeten deze teams het middenveld kunnen vormen: schakelen met specialistische hulp, samen plannen maken en zorgen dat de bal niet blijft hangen tussen ‘aanvraag’ en ‘beschikking’, maar in beweging blijft richting passende ondersteuning.

Richtinggevend kader toegang als speelplan

Het richtinggevend kader toegang kun je zien als het speelplan van het team: het beschrijft hoe inwoners de toegang vinden, wat zij mogen verwachten en hoe professionals ruimte krijgen om te handelen. Het helpt om keuzes niet te baseren op toevallige vormpjes of individuele voorkeur, maar op gezamenlijke uitgangspunten: licht waar het kan, zwaar waar het moet; één gezin, één plan, één contactpersoon.

In termen van het voetbalteam: het kader maakt duidelijk wie waar speelt, hoe er wordt overgegeven en wanneer er wordt opgeschaald – zodat niet elke professional zijn eigen wedstrijd speelt, maar er één herkenbare spelwijze ontstaat.

VIT als verkennings- en positioneringsinstrument

Het verkenningsinstrument toegang (VIT) ondersteunt professionals bij het inschatten van het speelveld: wat is hier echt aan de hand, welke linie moet in actie komen en op welk moment. Het helpt om zorgvuldig te verkennen wat een gezin nodig heeft, zonder meteen naar de zwaarste linie (hoog-specialistisch) te grijpen.

Zo wordt het VIT een hulpmiddel om de bal zo veel mogelijk in de aanval en het middenveld te houden: goed kijken, samen duiden, normaliseren waar het kan, en alleen opschalen als dat nodig is – transparant en navolgbaar.

Wat betekent dit voor gemeentelijk beleid?

Voor gemeenten betekent dit dat investeren in Stevige Lokale Teams géén ‘extraatje’ is, maar een randvoorwaarde voor een houdbaar jeugdstelsel.

Dat vraagt om:

  • Heldere positionering van lokale teams in de toegang: niet als doorgeefluik, maar als spelverdeler én creatieve aanvaller in de leefwereld.
  • Beleidskeuzes die het richtinggevend kader toegang en het VIT omarmen als gezamenlijke taal, zodat uitvoeringspraktijk en bestuurlijke ambities elkaar versterken in plaats van doorkruisen.

Tenslotte: van overleven naar samen spelen

Wie alleen investeert in de verdediging (hoog-specialistische zorg) blijft op de eigen helft hangen en speelt een wedstrijd van overleven. De bedoeling van Stevige Lokale Teams, het richtinggevend kader toegang en het VIT is juist: het team zó organiseren dat de bal weer vooruit kan, richting herstel, perspectief en meedoen.

Niet door één sterspeler centraal te zetten, maar door het hele systeem – aanval, middenveld én verdediging – te zien als een samenhangend elftal dat de samenleving helpt om volwaardig mee te doen.