Zorg tussen hart en formulier – tussen maatwerk en model

Eerst de mens

Op 22 augustus 2025 mocht ik als gastspreker aanwezig zijn bij CKZ Zeeland in het prachtige Klok’uus in ’s-Heer Arendskerke.  

Een coöperatie van kleinschalige zorgaanbieders die samen werken aan iets groots: zorg dichtbij, persoonlijk en mensgericht.

Ik sprak over de toekomst van het sociaal domein: hoe we van dossier naar dialoog kunnen bewegen, hoe we systemen weer dienstbaar maken aan mensen, en hoe kleinschaligheid en nabijheid de échte sleutel zijn tot duurzame zorg.  

Wat mij tijdens de bijeenkomst raakte was de enorme betrokkenheid en bevlogenheid van de deelnemers – aanbieders van jeugdhulp en Wmo – die met een groot hart werken voor kinderen, gezinnen en kwetsbare inwoners. In een zorglandschap dat vaak wordt gestuurd door regels en protocollen, lieten zij zien dat juist zij de zorg weer menselijk maken.  

• Met inzet van ervaringsdeskundigheid  
• Door groepsgericht werken en het benutten van peer-ervaringen  
• En door sneller af te schalen waar dat kan  

CKZ bewijst dat het kan: zorg als beweging van onderop. Geen zorgfabriek, maar een zorgzame samenleving. Van beschermd wonen naar beschermd leven. Van protocollen naar partnerschap. Eerst de mens, dan het systeem.  

Trots om hier een bijdrage aan te hebben geleverd – en dankbaar voor de inspiratie die ík weer mee naar huis mocht nemen.  

Een toekomstverhaal vanuit CKZ en de leefwereld

Van dossier naar dialoog

De Coöperatie van Kleinschalige Zorgondernemers (CKZ) is meer dan een netwerk van zorgaanbieders – het is een beweging. Een beweging die vertrekt vanuit de overtuiging dat goede zorg begint bij een relatie, niet bij een regeling. Bij luisteren, niet bij labelen.

In een wereld waarin het sociaal domein steeds complexer wordt, kiest CKZ radicaal voor de eenvoud van nabijheid: persoonlijke zorg, samen sterk. Geen bureaucratische winkelkar vol producten, maar een gereedschapskist voor mensen die hun leven (weer) willen opbouwen. Of, zoals een cliënt het zegt: “Ik wil geen dossier zijn. Ik wil gewoon weer meedoen.”

Zorg vanuit de leefwereld, niet vanuit het systeem

De uitdagingen in het sociaal domein zijn bekend: versnippering, schotten, personeelstekorten, stijgende kosten, complexe toegang. Wat minder vaak gehoord wordt, is de oplossing: terug naar de wortels. Niet alles uit handen nemen, maar samen aanpakken. Niet zorgen vóór, maar zorgen mét.

CKZ gelooft in de kracht van de leefwereld: van preventie als wortels van de boom, van dorps denken en menselijk doen. Of zoals op Verruimde Horizon werd geschreven: “Mensen hebben geen vangnet nodig, maar vruchtbare grond.”

Van beschermd wonen naar beschermd leven

De beweging naar Beschermd Thuis, de hervormingsagenda Jeugd, het preventieprogramma schulden, de transitie in de Wlz – allemaal pogingen om zorg dichterbij te brengen. Maar zorg dichtbij vraagt iets anders dan nieuwe structuren: het vraagt nabijheid, flexibiliteit, lef. Dát is de kracht van kleinschalige zorgondernemers.

CKZ speelt hierop in met:

• samenwerking met gemeenten vanuit de inhoud;
• ondersteuning aan leden bij administratie, beleid en verantwoording;
• ruimte voor vakmanschap, creativiteit en netwerkzorg;
• en een stevige positie in regionale overlegstructuren.

Bouwstenen in plaats van blauwdrukken

Jeugdhulp en Wmo dreigen soms te verworden tot gestandaardiseerde blokjes, waar professionals mee moeten ‘bouwen’. CKZ kiest een andere route: maatwerk als uitgangspunt, flexibiliteit als standaard. Niet vanuit wantrouwen, maar vanuit vertrouwen.

Inspiratie uit de praktijk laat zien: als je de ruimte geeft aan mensen en hun netwerk, ontstaan zorgzame gemeenschappen. Minder zorg, meer samenleven.

De ‘doe-het-zelf-zak’ van het sociaal domein

CKZ sluit aan bij de gedachte dat inwoners geen klant moeten zijn in een zorgwarenhuis, maar eigenaar in een zorgzame samenleving. De ‘doe-het-lekker-zelf’-benadering, zoals beschreven op Verruimde Horizon, is precies wat veel kleinschalige aanbieders dagelijks mogelijk maken:

• Eerst kijken wat iemand zelf kan
• Dan het netwerk activeren
• En pas dan professionele ondersteuning
  Altijd afgestemd, altijd dichtbij.

Toekomstbestendige zorg = samen leren, samen doen

Of het nu gaat om digitalisering, de arbeidsmarkt of duurzaamheid: zorg verandert. De visie van CKZ is helder:

• Lokaal verbonden en mensgericht
• Investeren in leren, intervisie en innovatie
• Domeinoverstijgend samenwerken zonder muren
• Vertrouwen geven aan professionals én inwoners

Daarmee sluit CKZ naadloos aan op de kernboodschap uit de Copernicaanse droom van het sociaal domein: eerst de mens, dan de systemen.

Wat vraagt dat van beleid en bestuur?

• Geef ruimte aan kleinschaligheid, nabijheid en initiatief
• Faciliteer in plaats van regisseren
• Werk samen met coöperaties als CKZ die de taal van de leefwereld spreken
• Maak beleid met inwoners, niet over hen
• Zorg dat verhalen leidend zijn, en cijfers dienend

Slotboodschap

In het sociaal domein van de toekomst gaat het niet om stelsels, maar om mensen. Niet om protocollen, maar om partnerschap. CKZ bewijst dat het kan: persoonlijk, samen, sterk. Geen zorgfabriek, maar een zorgzame samenleving – gebouwd van onderop.

Of zoals een professional het samenvatte: “Waarde gedreven zorg begint bij luisteren.”