In maart 2026 mocht ik als gast van Fizi, de beroepsvereniging van zorgfinancials die verbindt, inspireert en de zorg betaalbaar wil houden, aanschuiven bij Controlyse in Vinkeveen voor een middag over misschien wel de kernvraag van dit moment: hoe maken we de jeugdhulp kleiner, beter én leuker – en houden we haar tegelijk betaalbaar. Het werd een middag met twee gezichten: de systeemwereld van de Hervormingsagenda en wetgeving aan de ene kant, en de leefwereld van kinderen, gezinnen en professionals in Veendam aan de andere kant.

We trapten af met Jan Jaap Janse van VWS, die ons meenam in de nieuwste ontwikkelingen rond de Hervormingsagenda Jeugd. Hij schetste hoe landelijk niet-vrijblijvende standaardisatie in de specialistische jeugdhulp vorm krijgt: met productstructuren, een uniform kostprijsmodel (tool verwacht medio april 2026) en plannen voor een regulator die uiteindelijk tariefregulering moet gaan bewaken. Achter de schermen wordt gewerkt aan uniforme wachttijdmeting, een landelijk onderzoek naar administratieve lasten, en het verder standaardiseren van producten als gezinshuiszorg en verblijf – terwijl tegelijk de spanning voelbaar blijft tussen landelijke uniformiteit en lokale werkelijkheid.

Daarna maakten we de sprong naar de praktijk: JEP Veendam. Waar beleidsstukken spreken over “transformatie”, laten zij zien hoe dat er in het echt uit kan zien. In samenwerking met de gemeente Veendam is gekozen voor een taakgerichte aanbesteding en een consortium van zes aanbieders dat onder één vlag – Jeugd Expertise Punt Veendam – de meest voorkomende ambulante jeugdhulp organiseert. In 2025 liggen de uitgaven voor ambulante jeugdhulp daar zo’n 10% onder het niveau van 2021, terwijl kwaliteit en toegankelijkheid juist zijn verbeterd. Een algemene voorziening, zonder indicatie of eigen bijdrage, brengt expertise naar voren: gedragswetenschappers en andere professionals zijn wekelijks aanwezig op school en bij de huisarts, waardoor 60% van de hulpvragen in een paar gesprekken wordt opgelost en kleine problemen klein blijven.

Wat mij raakte, waren de verhalen achter de cijfers. De manier waarop JEP de wachttijden wegwerkte door specialisten uit de tweede lijn bewust naar voren te halen, ondanks spanning en onzekerheid. Hoe partijen samen leren van incidenten, data delen en bijvoorbeeld in 2024 vijftien uithuisplaatsingen wisten te voorkomen door praktische oplossingen in gezinnen te organiseren. En hoe samenwerking “vanuit vertrouwen” niet alleen een mooie slogan is, maar een werkwijze die leidt tot minder schooluitval, minder crisissituaties en meer kinderen die thuis kunnen blijven opgroeien. Dat JEP Veendam daarvoor onlangs de Gouden Nul ontving van De Beweging van 0 – als erkenning voor hun hechte samenwerking en zichtbare resultaten – benadrukt dat dit geen toevallig succes is, maar een consistente keuze om anders te werken.

Toch bleef na beide verhalen één vraag hangen: hoe gaan de Hervormingsagenda, de Wet verbetering beschikbaarheid jeugdhulp en de Reikwijdtewet nu precies zulke initiatieven helpen – of mogelijk juist belemmeren? Kunnen landelijke productstructuren, kostprijsmodellen en regulering zo worden ingericht dat ze ruimte laten voor lokale consortia als JEP, die vanuit eenvoud, nabijheid en vakmanschap werken?

De afsluitende boodschap van de middag, “maak werk van reductie van gedoe”, kreeg daardoor extra lading: als we willen dat meer gemeenten hun eigen “Veendam” kunnen bouwen, moeten we durven snoeien in regels, definities en administratieve ballast. Zodat geld, tijd en aandacht weer terechtkomen waar ze het hardst nodig zijn: bij kinderen, ouders en professionals die elke dag het verschil proberen te maken.