Jongeren, geldzorgen en de kracht van samen leren

Je wereld wordt groter zodra je achttien wordt: je mag stemmen, autorijden, zelfstandig beslissingen nemen. Maar met die vrijheid komt ook een flinke portie verantwoordelijkheid. Ineens moet je zelf je zorgverzekering regelen, toeslagen aanvragen en je hoofd boven water houden in een maatschappij waar alles geld kost. Dat is voor veel jongeren geen eenvoudige opgave.

In 2024 voelt nog maar 12% van de 18- tot 24-jarigen zich financieel gezond. Ondertussen kampen 19.000 jongeren met een geregistreerde betalingsachterstand, en heeft ruim één op de tien een consumptieve lening. De werkelijkheid is waarschijnlijk nog schrijnender: studieschulden en informele leningen blijven vaak buiten beeld.

“Ik dacht: als ik niet reageer, gaat het misschien vanzelf over.”

Schulden doen meer dan alleen je bankrekening raken

Geldstress raakt niet alleen je portemonnee. Het drukt op je nachtrust, je stemming en je sociale leven. Jongeren geven aan dat ze door hun schulden niet meer naar feestjes gaan, vakanties overslaan en zich voortdurend moeten inhouden.

 “Ik sliep slecht en voelde constant druk.”

Schaamte speelt hierin een grote rol. Wie in de problemen zit, trekt zich vaak terug, juist op het moment dat een helpende hand het hardst nodig is.

“Je denkt: dit moet ik zelf oplossen. Tot het te laat is.”

Hoe komen jongeren in de knel?

Er is zelden één oorzaak aan te wijzen. De weg naar geldproblemen is vaak een optelsom van kleine stappen en grote verwachtingen:

  • Een sprong in het diepe op je 18e. De wet noemt je volwassen, maar niemand leert je hoe je toeslagen aanvraagt of een polis vergelijkt.
  • Gebrek aan financiële opvoeding. Niet elk kind krijgt van huis uit mee wat geld eigenlijk betekent.
  • Instabiele banen en hoge kosten. Flexwerk en stijgende woonlasten maken sparen moeilijk.
  • Een jungle van regels. Jongeren weten vaak niet waar ze recht op hebben.
  • Impulsiviteit en groepsdruk. Verleidingen zijn overal, van influencers tot ‘buy now, pay later’-knoppen.
  • Schaamte.

Nick (26) verloor zijn baan tijdens de coronacrisis en raakte steeds verder in de schulden. Pas toen zijn vader hem in contact bracht met een hulpverlener, kon hij weer ademhalen.“Ik dacht dat ik het zelf moest oplossen. Maar je hoeft het niet alleen te doen.”

Informele schulden: stil verdriet tussen vrienden en familie

Niet alle schulden zijn zichtbaar. Veel jongeren lenen stilletjes geld van familie of vrienden om te overleven. Soms gaat het om honderden euro’s, soms om duizenden. De schaamte is groot, het risico op relatiebreuken ook.

Wat helpt echt?

We weten inmiddels: financiële zelfredzaamheid ontstaat niet vanzelf. Daar is oefening, begeleiding én vertrouwen voor nodig. Gelukkig zijn er manieren waarop we jongeren – samen – kunnen versterken:

Voor jongeren zelf

  • Gebruik tools zoals het Nibud Geldplan Bijna 18.
  • Houd je inkomsten en uitgaven bij – digitaal of op papier.
  • Vraag op tijd toeslagen aan.
  • Wees kritisch op snelle leningen en online verleidingen.
  • Praat over geld. Juist als je denkt dat je de enige bent.

Voor ouders

  • Begin op tijd met praten over geld. Laat kinderen oefenen met kleedgeld of online bankieren.
  • Geef het goede voorbeeld. Openheid helpt.
  • Blijf betrokken, zeker rond de 18e verjaardag.

Voor scholen en hulpverleners

  • Maak financiële educatie een vast onderdeel van het lesprogramma.
  • Geef workshops over budgetteren, online verleidingen en betaalgedrag.
  • Werk met programma’s zoals Moneyways of het Nibud Educatieprogramma.

Voor gemeenten en beleidsmakers

  • Investeer in preventie en vroegsignalering.
  • Werk samen met jongerenwerk, scholen en hulpverlening.
  • Zet in op laagdrempelige, toegankelijke hulp – online en offline.
  • Kijk naar maatwerk, zoals het Jongeren Perspectief Fonds of beschermingsbewind op maat.

Samen sterker

Financieel gezond leven leer je niet uit een boekje – je leert het door te oefenen, te vallen en weer op te staan. Als samenleving kunnen we jongeren die ruimte bieden, met begeleiding die nabij is en niet oordeelt.

 “Het regelen van je geldzaken in Nederland is te ingewikkeld voor iemand van 18.” Een hulpverlener.

Daarom: geef jongeren geen zwemdiploma voor de show, maar eentje waarmee ze écht leren drijven in de financiële werkelijkheid van vandaag. Zodat geld geen last wordt, maar een vaardigheid – iets dat je kunt leren, samen.