Een pleidooi voor flexibeler en transparanter standaardisatie binnen de jeugdhulp

Vooraf

Als regioadviseur zie ik het als mijn taak om constructief bij te dragen aan gesprekken over de jeugdzorg. Ik ben me ervan bewust dat ik niet degene ben die beslissingen neemt, en het is zeker niet mijn intentie om dwars te liggen. Toch voel ik de verantwoordelijkheid om mijn observaties en ervaringen te delen, juist om samen tot een sterker fundament te komen.

Tijdens gesprekken met gemeenten, regio’s en jeugdhulpaanbieders merk ik een duidelijke behoefte aan meer tempo in het proces ten aanzien van standaardisatie op producten. Tegelijkertijd valt op dat er aanzienlijke herkenning en draagvlak is voor een bouwstenen-aanpak, vaak meer dan voor de momenteel vastgestelde standaardisatieplannen binnen de jeugdzorg.

Onderstaande bijdrage is dan ook vooral een uitnodiging tot verdieping. Hoe kunnen we samen de aanpak kiezen die niet alleen snelheid biedt, maar ook duurzaam draagvlak creëert en recht doet aan de behoeften van cliënten, aanbieders en beleidsmakers?

Inleiding

De jeugdzorg in Nederland staat, net als de houdbaarheid van de Wmo, onder druk. Steeds meer inwoners hebben toegang tot passende zorg nodig, terwijl gemeenten worstelen met oplopende kosten en complexiteit in de uitvoering. Het wetsvoorstel ‘Verbetering Beschikbaarheid Jeugdzorg’ zet in op standaardisatie en uniformiteit, maar de vraag is of dat voldoende is. Hoe kan standaardisatie een oplossing bieden zonder flexibiliteit en maatwerk te verliezen? Een aanpak op basis van bouwstenen kan de sleutel zijn.

JOUWmodel: een modulaire aanpak voor kostprijsopbouw

Het model JOUW (Jeugdzorg Op Uniforme Wijze) introduceert een flexibele maar gestructureerde manier om zorgkosten inzichtelijk te maken. De kern van dit model is de Legolisatie van Jeugdhulp: een aanpak waarin standaardisatie en maatwerk hand in hand gaan. Net zoals LEGO uit vaste bouwstenen bestaat die op verschillende manieren gecombineerd kunnen worden, biedt dit model een gestandaardiseerde maar aanpasbare manier om zorgproducten samen te stellen en te bekostigen.

Door de kostprijs van jeugdzorgproducten op te splitsen in gestandaardiseerde bouwstenen met eenduidige definities, ontstaat een uniform kostprijsmodel. Dit model stelt gemeenten en aanbieders in staat om op transparante wijze de kostprijs van zorgproducten te berekenen, zonder te vervallen in uniforme producttarieven.

Immers:

  • De intensiteit van personele inzet verschilt per product, wat leidt tot variërende kosten.
  • De bouwsteen ‘huisvesting’ maakt regionale en lokale verschillen inzichtelijk zonder de standaardisatie van andere kostenposten te beperken.
  • Gemeenten kunnen maatwerk blijven leveren doordat de bouwstenen modulair gecombineerd kunnen worden.
  • Behoud van flexibiliteit binnen standaardisatie: Deze aanpak sluit naadloos aan op het pleidooi uit het artikel en versterkt de beleidsmatige onderbouwing voor een toekomstbestendige jeugdzorg.
  • Beter inzicht in kwaliteit en innovatie: Dit voorkomt dat kostenreductie ten koste gaat van zorgverbetering.
  • Lagere administratieve lasten: Een eenmalige standaardisatie van bouwstenen maakt tariefberekeningen en contractering eenvoudiger.
  • Het model helpt gemeenten en aanbieders om kosten transparant te berekenen, zonder tot starre, uniforme tarieven te komen.

De bouwstenen van JOUW

De bouwstenenbenadering voorkomt dat standaardisatie ten koste gaat van maatwerk. Dit principe kan als volgt worden toegepast:

1. Kosten van beroepskrachten

  • Bouwsteen 1: Directe personeelskosten
    Salariskosten, vakantietoeslag, toeslagen, werkgeverslasten, arbeidsmarkttoeslagen.
  • Bouwsteen 2: Indirecte personeelskosten
    Kosten van extern ingehuurd personeel, overleg, rapportages, cliëntgebonden reistijd.

2. Cliëntgebonden kosten (anders dan beroepskrachten)

  • Bouwsteen 3: Indirect cliëntgebonden personeel
    Teamleiders, behandelcoördinatoren.
  • Bouwsteen 4: Materiële cliëntgebonden kosten
    Leefgeld, voeding, huisvestingskosten bij verblijf, forensische diagnostiek.

3. Overheadkosten

  • Bouwsteen 5: Organisatorische overhead
    Bestuur, management, administratie, HR, ICT, huisvesting, zakelijke lasten.
  • Bouwsteen 6: Kapitaallasten en frictiekosten
    Kosten van vastgoed, afschrijvingen, transformatiekosten.

4. Indexering

  • Bouwsteen 7: Prijsontwikkeling
    Loonkosten-indexering (OVA, cao-stijgingen), materiële kosten-indexering (PPC).

5. Regionale of sectorspecifieke kosten

  • Bouwsteen 8: Regio specifieke kosten
    Extra reiskosten in dunbevolkte gebieden, vastgoedkosten in dure regio’s.

6. Rendement, innovatie en kwaliteitsprikkels

  • Bouwsteen 9: Opslag voor continuïteit en innovatie
    Exploitatiebuffer, scholingsinvesteringen, innovatiebudget.

Van Duplo naar JOUW-LEGO

In plaats van rigide producten te standaardiseren (Duplo-aanpak), biedt een LEGO-benadering de mogelijkheid om flexibele zorgoplossingen op te bouwen met vaste, maar aanpasbare elementen. Dit zorgt voor:

  • Eerlijke en transparante prijsvorming door uniformiteit in kostenelementen.
  • Lagere administratieve lasten door een eenmalige standaardisatie van bouwstenen.
  • Behoud van beleidsvrijheid zodat gemeenten lokaal maatwerk kunnen blijven leveren.
  • Meer sturing en verantwoording, doordat bouwstenen inzicht geven in kosten en kwaliteit.

Het model JOUW en de legolisatie van Jeugdhulp bieden een duurzame, flexibele en transparante oplossing voor de uitdagingen binnen de jeugdzorg. Door deze aanpak te omarmen, bouwen we samen aan een zorgsysteem dat zowel efficiënt als veerkrachtig is.