Dakloosheid: geen zorgprobleem, maar een woonprobleem

We weten het allemaal. De oplossing voor dakloosheid is wonen. Niet begeleiding. Niet opvang. Niet ‘doorstroomvoorzieningen’ of tijdelijke slaapplekken. Wonen.

Toch blijven we vasthouden aan een systeem waarin dakloosheid wordt behandeld als een zorgprobleem. We bouwen opvangcentra in plaats van huizen, creëren complexe loketten in plaats van sleutels uit te reiken, en praten over ‘zelfredzaamheid’ alsof iemand zonder adres de kans krijgt om zelfstandig een leven op te bouwen.

We blijven doen alsof een dak boven je hoofd iets is wat je moet verdienen, in plaats van iets wat iedereen toekomt.

Over de schutting

Wie is verantwoordelijk voor dakloosheid? Vraag het de zorgsector en ze wijzen naar de woningmarkt: ‘Er zijn te weinig betaalbare woningen, wij kunnen ze niet toveren.’Vraag het de woningcorporaties en ze wijzen naar de zorgsector: ‘Deze mensen hebben begeleiding nodig, wij kunnen ze niet zomaar een woning geven.’ Vraag het de overheid en ze wijzen naar de gemeenten. Vraag het de gemeenten en ze wijzen naar de regels. Vraag het de regels en ze zwijgen.

Zo wordt dakloosheid een probleem dat iedereen ziet, maar niemand echt aanpakt. De mensen die dakloos zijn, betalen de prijs.

Paard achter de wagen

Wat het extra wrang maakt, is dat we nu miljoenen uitgeven om dakloosheid te faciliteren in plaats van op te lossen. Een plek in de maatschappelijke opvang kost de samenleving jaarlijks tussen de €40.000 en €60.000 per persoon. Een sociale huurwoning met ambulante begeleiding? Minder dan de helft. Toch investeren we nog steeds meer in opvang dan in woningen.

We trekken dus bakken met geld uit om het probleem te beheersen, terwijl we met hetzelfde geld de oorzaak kunnen wegnemen. Een klassiek geval van het paard achter de wagen spannen. En daarvan hebben we er binnen de zorg helaas meer.

De businesscase: het kan anders

Laten we eens rekenen. Stel, een gemeente heeft €10 miljoen beschikbaar om dakloosheid aan te pakken. Dat kan op twee manieren:

Huidig systeem

Met dat bedrag kunnen we zo’n 200 mensen een jaar lang in de opvang houden. Geen stabiliteit, geen eigen plek, geen perspectief op een toekomst. De meeste mensen blijven rondcirkelen in het systeem.

Housing First-model

Voor hetzelfde geld kunnen we 400 mensen een woning geven, inclusief begeleiding. In Finland, waar dit model wordt toegepast, is gebleken dat 80% van de mensen niet terugvalt in dakloosheid. Ze vinden werk, krijgen grip op hun financiën en hebben minder zorg nodig.

Het is dus niet alleen socialer, maar ook goedkoper. Minder crisisopvang, minder druk op de GGZ, minder tussenkomsten van politie. Investeren in huisvesting bespaart de samenleving op lange termijn miljarden.

Durven kiezen

Er is genoeg onderzoek, er zijn genoeg voorbeelden, we wéten hoe het moet. De enige vraag is: durven we het ook te doen?

Dat betekent

  • Wonen als grondrecht erkennen, zonder mitsen en maren.
  • Niet eindeloos investeren in opvang, maar in échte huizen.
  • Woningcorporaties de ruimte en middelen geven om ook kwetsbare huurders een kans te geven.
  • Stoppen met bureaucratische drempels: geef mensen een adres, een thuis, en de juiste hulp zonder voorwaarden vooraf.

Dakloosheid is geen zorgprobleem dat we met beleidstaal en tijdelijke oplossingen kunnen wegmasseren. Het is een woonprobleem. En de oplossing is glashelder: bouwen, geven, huisvesten.

De vraag is niet of we weten wat werkt. De vraag is: wanneer gaan we het eindelijk doen?