Van warenhuis naar Doe-Het-Zelf-zorg: Een nieuwe kijk op Wmo en Jeugdwet
Iedereen kan in het leven onverwachts tegen uitdagingen aanlopen. Financiële zorgen, een echtscheiding, opvoedingsvragen, eenzaamheid of mantelzorg voor een naaste met een beperking: vroeg of laat zoekt bijna iedereen ondersteuning. Maar waar kun je dan terecht? En is het aanbod wel passend voor wat je nodig hebt?
Tot nu toe hebben we de zorg en ondersteuning vaak ingericht als een warenhuis. Een plek waar professionals bepalen wat er op de schappen ligt, met ingewikkelde regels over wie toegang heeft tot welke producten. Maar wat als we die benadering radicaal omgooien? Wat als we overstappen op een doe-het-zelf-aanpak, waarbij inwoners zelf meer regie krijgen over hun hulpvraag en beter inzicht hebben in de beschikbare oplossingen?
De Sociale Doe-Het-Zelf-zorgzaak
Stel je een bouwmarkt voor. Wanneer je een uitdaging of opgave thuis wilt aanpakken, zoek je daar de juiste materialen en gereedschappen. Je krijgt advies, maar je maakt zelf keuzes. Dát is het idee achter de Sociale Doe-Het-Zelf-zorgzaak. Een plek waar inwoners met een hulpvraag zelf de route naar oplossingen kunnen vinden, ondersteund door overzichtelijke informatie en deskundig advies waar nodig.
In deze nieuwe aanpak verschuift de focus van zorg en ondersteuning van ‘afhankelijkheid’ naar ‘zelfredzaamheid en maatwerk’. Inwoners krijgen inzicht in welke vormen van zorg en ondersteuning er zijn, wat de kwaliteit ervan is en hoe ze deze kunnen inzetten. Daarnaast benutten we talenten en netwerken in de samenleving en zorgen we ervoor dat ondersteuning alleen daar wordt ingezet waar echt nodig.
Hoe ziet dit er concreet uit?
- Overzicht en toegankelijkheid
Inwoners moeten makkelijk kunnen vinden welke hulp en ondersteuning beschikbaar is. Dit betekent een duidelijke ontmoetingsplek in de nabijheid van mensen waar alle mogelijkheden worden gepresenteerd zonder bureaucratische rompslomp. - Geleid zelfmanagement
Net als bij een bouwmarkt kunnen inwoners zelf een route uitstippelen: met kleine aanpassingen zelf aan de slag of met deskundige begeleiding een grotere stap zetten. Denk aan (online) keuzehulpen, ervaringsdeskundigen en maatwerkgesprekken met zorgverleners. - Ruimte voor professionals om flexibel te handelen
Zorgprofessionals worden geen regisseurs die alleen producten toewijzen, maar adviseurs die helpen bij het vinden van slimme, efficiënte oplossingen. Dit vraagt om ‘scharrelruimte’ waarin maatwerk mogelijk is. - Gebruik van het eigen netwerk en talenten
In plaats van standaard professionele zorg in te zetten, kijken we eerst naar wat iemand zelf kan en welke ondersteuning in de eigen omgeving mogelijk is. Dit kan een bureninitiatief zijn, een vrijwilligersnetwerk of technologische hulpmiddelen.
De kansen en voorwaarden
- Minder afhankelijkheid van dure zorg
Door mensen zelfredzamer te maken, verminderen we de druk op professionele zorg en Wmo en Jeugdwet-voorzieningen. - Betere kwaliteit van zorg
Mensen krijgen de regie over hun eigen ondersteuning, wat leidt tot beter passende oplossingen. - Financieel houdbaar systeem
Met stijgende zorgkosten en krapte op de arbeidsmarkt dwingt deze aanpak ons slimmer te werken in plaats van te snijden in zorg.
Een breder netwerk voor een sterkere samenleving
De Sociale Doe-Het-Zelf-zorgzaak is er niet alleen voor mensen met een directe ondersteuningsvraag, maar ook voor degenen die zich om hen heen bewegen: mantelzorgers, vrijwilligers, sport- en spelverenigingen en maatschappelijke initiatieven. Want als je het netwerk rondom mensen met een zorgbehoefte versterkt, vergroot je de eigen kracht van de samenleving als geheel.
Mantelzorgers en vrijwilligers vormen een onmisbare schakel in de ondersteuning van hun naasten, maar lopen vaak tegen vragen aan. Hoe zorg ik voor een goede balans tussen hulp bieden en mijn eigen welzijn? Waar kan ik terecht voor praktische ondersteuning of scholing? In de Sociale Doe-Het-Zelf-zorgzaak vinden zij een plek waar kennis, hulpmiddelen en advies direct toegankelijk zijn, zodat ze hun waardevolle rol met meer vertrouwen en minder belasting kunnen vervullen.
Ook verenigingen en buurtinitiatieven spelen een cruciale rol in het bieden van een vangnet en een sociale structuur. Door hen actief te betrekken en te faciliteren – bijvoorbeeld met ondersteuning bij het organiseren van activiteiten of het vinden van de juiste samenwerkingspartners of deskundigen die je kunt raadplegen – wordt niet alleen de zorg verlicht, maar wordt ook de gemeenschap hechter en veerkrachtiger.
Zo bouwen we samen aan een toekomst waarin iedereen, met de juiste middelen en ondersteuning, zo zelfstandig mogelijk kan blijven functioneren en bijdragen aan een inclusieve samenleving.
Samen werken aan de zorg van morgen
Tijdens een recente bijeenkomst met gemeenten en zorgaanbieders werd duidelijk: er is bereidheid om samen te werken aan deze omslag. Het vraagt om een andere taal, een andere rolopvatting en een andere manier van organiseren. Niet langer als zorgverleners die ‘producten’ aanbieden, maar als facilitators die inwoners helpen zelf de juiste oplossingen te vinden.
Van een warenhuis vol zorgproducten naar een doe-het-zelfzaak waar mensen grip krijgen op hun eigen ondersteuning. Dit is geen droom, maar een noodzaak. De toekomst van zorg en ondersteuning begint vandaag.
Verruim de horizon 